ENGCó bao giờ bạn tự hỏi: “Mình thông minh đến đâu? Liệu mình có đủ giỏi để làm điều đó không?”. Câu trả lời sẽ hoàn toàn khác nhau – tùy vào việc bạn mang trong mình Fixed Mindset hay Growth Mindset.
Hai lối tư duy – Hai hướng đi khác biệt
Với những người thuộc Fixed Mindset, trí thông minh và tài năng được xem như những “nhãn mác bẩm sinh”. Nếu bạn học giỏi Toán, đó là vì bạn “có năng khiếu Toán”. Nếu bạn thất bại, nghĩa là bạn không đủ giỏi, không có khả năng. Lối nghĩ này vô tình biến mỗi bài kiểm tra, mỗi vấp ngã trở thành chiếc gương soi giá trị bản thân – và nếu kết quả không như mong đợi, gương ấy dễ dàng vỡ vụn.
Ngược lại, Growth Mindset mở ra một góc nhìn hoàn toàn khác. Nó tin rằng tài năng chỉ là điểm khởi đầu; nỗ lực, sự kiên trì và cách bạn học hỏi mới chính là điều quyết định bạn đi xa đến đâu. Thay vì nghĩ “Mình không làm được”, những người có Growth Mindset sẽ nghĩ “Mình chưa làm được… nhưng rồi sẽ làm được”.
Khi sự nỗ lực định nghĩa lại khái niệm “thiên tài”
Chúng ta thường tôn thờ khái niệm “thiên tài” – những người có IQ vượt trội, những đứa trẻ được gọi là thần đồng, những người vẽ đẹp từ nhỏ hay giải toán siêu nhanh. Nhưng nếu bạn để ý kỹ, mọi “thiên tài” đều có một điểm chung: nỗ lực không ngừng và quyết tâm không bỏ cuộc.
Không ai tự nhiên giỏi Hoá mà không từng ngồi cặm cụi làm bài tập hàng giờ. Không ai thành thạo đàn piano nếu không có những buổi luyện tập mòn ngón tay. “Tài năng bẩm sinh” chỉ là hạt giống – còn cây có xanh tốt hay không, phụ thuộc vào việc bạn chăm sóc nó thế nào.
Câu chuyện này gợi cho ta một sự thật: nếu bạn chỉ dựa vào khả năng mà không rèn luyện, một ngày nào đó bạn sẽ bị bỏ lại phía sau.
Vùng an toàn – chiếc hộp vô hình giam giữ chúng ta
Một đặc điểm dễ nhận thấy ở người mang Fixed Mindset là sự thoả mãn với điều dễ dàng. Họ chỉ chọn làm những việc chắc chắn thành công, tránh rủi ro và sợ bị phán xét khi mắc lỗi. Chính điều đó tạo nên “vùng an toàn” – một chiếc hộp vô hình nhưng kiên cố.
Ngược lại, người có Growth Mindset coi thử thách là cơ hội. Họ nghĩ: “Nếu mình sai, mình sẽ học thêm điều mới.” Thất bại, với họ, không phải dấu chấm hết – mà là mũi tên chỉ đường, hướng họ đến những bước tiến xa hơn.
“Not Yet” – sức mạnh của hai từ giản dị
Carol Dweck – nhà tâm lý học và là tác giả khái niệm Growth Mindset – từng chia sẻ một bí quyết nhỏ: hãy thêm từ “vẫn chưa” (not yet) vào sau mỗi thất bại.
- “Mình không hiểu bài này” → “Mình chưa hiểu bài này.”
- “Mình không giỏi tiếng Anh” → “Mình chưa giỏi tiếng Anh.”
Chỉ cần thêm hai chữ “vẫn chưa”, chúng ta lập tức mở ra một cánh cửa. Nó nhắc nhở rằng: bạn đang trên hành trình, bạn chưa đạt được – nhưng có thể và sẽ đạt được, nếu tiếp tục đi tới.
Thay đổi tư duy, thay đổi cuộc đời
Sự khác biệt giữa hai mindset có thể quyết định cả cuộc đời một người. Người với Fixed Mindset thường dễ gục ngã, sợ bị đánh giá và bỏ lỡ nhiều cơ hội chỉ vì họ “không dám thử”. Người với Growth Mindset thì đi xa hơn – không phải vì họ ít thất bại hơn, mà vì họ không để thất bại định nghĩa mình.
Và có lẽ, điều quan trọng nhất mà Growth Mindset dạy chúng ta là: giá trị của con người không nằm ở việc bạn đã đạt được gì, mà ở cách bạn không ngừng nỗ lực để trở nên tốt hơn.
Vậy bạn muốn sống thế nào? Là người bị nhốt trong chiếc hộp an toàn, hay người dám bước ra, đối diện thất bại và tiến lên từng ngày?
Hãy thử bắt đầu bằng việc thay đổi ngôn ngữ bạn dùng với chính mình. Từ “Mình không thể” → “Mình chưa thể”. Từ “Mình thất bại” → “Mình đang học cách thành công”. Và từng chút một, bạn sẽ nhận ra: mọi giới hạn chỉ là tạm thời, còn tiềm năng thì luôn vô hạn.
Tại Mentors14, chúng tôi không chỉ giúp học sinh xây dựng hồ sơ du học ấn tượng, mà còn đồng hành cùng các bạn trong hành trình phát triển bản thân – nuôi dưỡng Growth Mindset để học sinh vững vàng hơn, tự tin hơn và sẵn sàng chinh phục mọi thử thách phía trước.
Đọc phiên bản tiếng Anh tại đây.