ENGVì sao chọn ngành, chọn nghề lại khó đến vậy?
Đối với nhiều học sinh, chọn ngành hay chọn nghề được xem như một trong những quyết định lớn nhất của tuổi trẻ. Thế nhưng, không ít bạn lại đưa ra lựa chọn dựa trên sự “an toàn”, theo kỳ vọng của cha mẹ, xu hướng xã hội hay những ngành “hot” nhất thời. Hệ quả là nhiều sinh viên bước vào giảng đường mới nhận ra mình không thực sự yêu thích ngành học, dẫn đến chán nản, thậm chí bỏ dở giữa chừng.
Điều làm cho quyết định này khó khăn không chỉ là sự đa dạng ngành nghề, mà còn bởi nó đòi hỏi học sinh phải đối diện với câu hỏi lớn: “Mình là ai và mình muốn trở thành người như thế nào?”.
Chọn ngành không chỉ là chọn một công việc
Xã hội thường gắn việc chọn ngành, chọn nghề với “miếng cơm manh áo”. Nhưng trong thế kỷ 21, công việc không chỉ đơn thuần là cách kiếm sống, mà còn là nơi mỗi người thể hiện bản thân, tìm thấy ý nghĩa và đóng góp giá trị cho cộng đồng.
Vì vậy, chọn ngành không chỉ là chọn tương lai, mà còn là chọn chính mình. Một ngành học phù hợp phải vừa giúp bạn phát huy thế mạnh, vừa nuôi dưỡng đam mê, đồng thời mở ra cơ hội phát triển bền vững. Nếu chỉ chạy theo ngành “hot” hay thu nhập cao mà bỏ qua sự phù hợp với bản thân, học sinh rất dễ rơi vào cảm giác lạc lõng, mất phương hướng sau vài năm.
Hiểu bản thân – bước đầu tiên để chọn ngành đúng đắn
Để có thể đưa ra quyết định sáng suốt, học sinh cần dành thời gian khám phá chính mình. Điều này không chỉ dừng ở việc xác định “mình thích môn gì” hay “giỏi môn gì”, mà còn cần nhìn rộng hơn: giá trị sống nào quan trọng đối với mình, phong cách học tập ra sao, môi trường làm việc nào khiến mình thoải mái nhất.
Chẳng hạn, có những bạn giỏi Toán và Khoa học, nhưng lại hướng ngoại, thích giao tiếp. Nếu chọn ngành kỹ thuật chỉ vì điểm số cao, bạn ấy có thể cảm thấy gò bó. Trong khi đó, một ngành liên quan đến công nghệ nhưng có yếu tố làm việc nhóm, sáng tạo và quản lý con người lại phù hợp hơn nhiều.
Công cụ và phương pháp định hướng nghề nghiệp
Để hành trình chọn ngành, chọn nghề bớt mơ hồ, học sinh có thể tận dụng nhiều công cụ và phương pháp khoa học. Một trong những cách phổ biến là làm trắc nghiệm tính cách và năng lực như MBTI, Holland (RIASEC), DISC hay Gallup StrengthsFinder. Các bài test này không đưa ra “ngành nghề đúng nhất”, nhưng giúp học sinh hiểu rõ hơn về điểm mạnh, sở thích và phong cách làm việc của bản thân.
Bên cạnh đó, phương pháp Career Wheel hoặc Ikigai (lý do để sống) cũng mang lại góc nhìn sâu sắc. Career Wheel tập trung vào việc cân bằng giữa đam mê – năng lực – cơ hội nghề nghiệp, trong khi Ikigai giúp mỗi người tìm ra giao điểm giữa điều mình thích, điều mình giỏi, điều xã hội cần và điều có thể mang lại thu nhập.
Ngoài ra, việc trải nghiệm thực tế cũng vô cùng quan trọng. Học sinh có thể tham gia các hoạt động ngoại khóa, làm dự án nhỏ, thực tập mùa hè hoặc tìm hiểu qua phỏng vấn người trong nghề (career interview). Những trải nghiệm này thường đem lại cái nhìn thực tế hơn nhiều so với chỉ đọc mô tả nghề nghiệp trên giấy.
Cuối cùng, học sinh có thể áp dụng phương pháp phản tư có hướng dẫn: viết nhật ký nghề nghiệp, trả lời các câu hỏi gợi mở như “Nếu không lo lắng về tiền bạc, mình muốn làm gì?”, “Mình hạnh phúc nhất khi làm việc gì?”, “Người khác thường tìm đến mình để nhờ giúp việc gì?”. Những câu hỏi này giúp đào sâu nhận thức và định hình lựa chọn nghề nghiệp một cách chân thực hơn.
Vai trò của định hướng và mentor trong hành trình chọn ngành
Tất nhiên, việc học sinh tự tìm ra câu trả lời không hề dễ dàng. Ở giai đoạn này, sự đồng hành của người đi trước, thầy cô hoặc mentor có kinh nghiệm đóng vai trò vô cùng quan trọng. Mentor không chọn thay ngành nghề cho học sinh, mà giúp học sinh đặt câu hỏi đúng, soi chiếu lại năng lực và giá trị của bản thân, từ đó đưa ra quyết định tự tin và có cơ sở.
Tại Mentors14, chương trình Mentoring 1:1 cá nhân hóa không chỉ giúp học sinh định hướng hồ sơ du học, mà còn tập trung khám phá bản thân – từ điểm mạnh, sở thích đến mục tiêu dài hạn. Chúng tôi tin rằng, một lựa chọn ngành nghề phù hợp phải xuất phát từ hiểu bản thân, chứ không chỉ chạy theo áp lực bên ngoài.
Chọn ngành, chọn nghề không phải là “bước ngoặt duy nhất” định hình cuộc đời, nhưng đó là một cột mốc quan trọng, mở ra hành trình trưởng thành. Quyết định này không chỉ trả lời cho câu hỏi “mình sẽ làm gì trong tương lai”, mà còn chạm đến câu hỏi sâu sắc hơn: “mình sẽ trở thành ai”.
Đừng vội vàng chạy theo xu hướng hay lựa chọn của số đông. Hãy cho bản thân thời gian để lắng nghe, khám phá và thấu hiểu chính mình. Khi chọn được một ngành học vừa phù hợp với năng lực, vừa gắn với đam mê và mở ra cơ hội phát triển, bạn không chỉ đang chọn một con đường sự nghiệp, mà còn đang chọn sống đúng với giá trị của bản thân.
Đọc phiên bản tiếng Anh tại đây.